Satın Alma RehberiSatın Alma Rehberi

Plak Çeşitleri ve Plak Satın Alma Rehberi

Satın alma rehberi hazırlayın



Anahtar kelimeler:   45'lik plak  |  33'lük plak  |  78'lik plak  |  taşplak  |  lp

 

Merhabalar,
 
Bu rehber, müziği plaktan dinleme keyfine yeni varacak, henüz plaklar ve
dinleme cihazları hakkında yeterli bilgi sahibi olmayanlara yol göstermek amacıyla
hazırlanmıştır. Burada verilen bilgiler plağın tarihçesini sunmaktan çok, pratik olarak
piyasadaki plakları ve bunları çalan cihazları tanıtmaya yöneliktir.

Plaklar çaplarının "inç" üzerinden ölçümü veya dakikada attıkları devir sayısına
göre iki farklı şekilde sınıflandırılır. Yurt dışında daha çok çap temelli sınıflandırma
geçerlidir. Ülkemizde ise sınıflandırma ve isimlendirmede devir esas alınmıştır.

Basitçe her iki sınıflandırmaya bakmak plak çeşitlerini anlamak için yeterli olacaktır:
Önce çap temelli sınıflandırmaya bakacak olursak plakların 7 inç (yaklaşık 17,5 cm)
ve 12 inç (yaklaşık 30 cm) çaplı olmak üzere iki gruba ayrıldığı görülür. Plaklar devirleri
ne olursa olsun kullanım amaçlarına (müzik, eğitim, reklâm...) göre bu iki ölçüden birine
göre veya bunlara yaklaşık olarak üretilmiştir.

Devirlere gelince, plakta 4 temel devir vardır: 16, 33, 45 ve 78 devir. Bunları icat
kronolojisine uygun sırayla inceleyelim:

78 devir, halk arasındaki yaygın adıyla "taşplak", plakların atası olarak kabul edilir.
Bunların çap ölçüleri biraz daha küçük olmakla birlikte 12 inçe yani 33'lük plaklara yakındır.
Yaklaşık çaptaki diğer plaklara göre malzemelerinin sertliği, ağırlığı ve ses izlerinin daha
seyrek olmasıyla ayırt edilirler. 78 devir plaklarda esneme olmaz; darbe aldıklarında
yüzeysel atma yapabilecekleri gibi hammadde özelliğine bağlı olarak çatlama yapmayıp
çok çabuk kırılırlar. 78 devirlik bir plağın her iki yüzünde birer parça kayıtlıdır. Bu yönleriyle
78 devirler, 45 devirlik plaklara benzerler. 78 devirlerin ana çalma araçları manuel veya
elektrikle çalışan gramofondur. 78 deviri destekleyen pikaplarla da bunları dinlemek
mümkündür.

16 devir, pek az üretilmiştir, hatta ülkemizde piyasada da pek görülmez.

33 devir, 33'lük veya diğer adıyla "uzunçalar (longplay, LP), çap ölçüsü olarak 12 inçe
uygundur. Çapı 7 inç olup deviri 33 olan plaklar da vardır ancak bunların sayısı daha azdır ve
bunlara da "EP (Extended Play)" adı verilir. 33 devir LP'lerin her iki yüzünde ortalama beşer
parça kayıtlıdır, bu plaklara bu sebeple uzunçalar da denmektedir. 33'lük EP'lerde ise genelde
her iki yüzde ikişer parça bulunur. LP'ler genelde bir sanatçının bir tam albümünü içerir.
(Bu yönleriyle teyp kasetlerine benzerler.) Bu plaklar üç yanı kapalı, sağ taraftan açık,
kartondan üretilmiş bir albüm muhafazasının içinde ayrıca, iç zarfı diyebileceğimiz, beyaz renkli
kâğıttan bir koruyucu kılıfla piyasaya sürülmüştür. Karton albüm muhafazalarının yana doğru açılır
kapaklı olanları da vardır. 33 devir plaklar elektrikle çalışan pikaplarda çalınır.

45 devir, yani 45'lik, 7 inç çaplı olarak karşımıza çıkar. Deviri 45 olup çapı 12 inç
olan plaklar da vardır ancak bunlara 45'lik değil "maxi single" denir. Bu tarz plakların üretimi
Türkiye müzik piyasasında pek tutulmamıştır. Belki de bu yüzden "maxi single"lara Türkçe
bir isim konulmamıştır. 45'lik bir plağın her iki yüzünde birer parça kayıtlıdır. Doğrusu plaklar
içinde en çok bulunanı bunlardır. Bazı 45'liklerde tıpkı EP'lerde olduğu gibi her iki yüze ikişer
parça kaydedilmiş olduğu da görülebilir. Bunlara genelde "mini LP" adı verilmektedir.
45'likler deliksiz veya göbek etiketi çapında tek veya çift yüzünden delikli "firma kapağı",
"ortak kapak" veya "orijinal kapak" adı verilen fakat hepsi kâğıttan üretilmiş zarf biçiminde
kare kapaklar içinde bulunurlar. Firma kapağı, üretici firmaya ait bilgileri üzerinde
bulunduran kapaktır, bir firmanın farklı sanatçılarına ait çok sayıda plakta kullanılmış olabilir.
Ortak kapak, bir firmanın bir sanatçısına ait, genelde ön yüzünde sanatçı resmi, arka
yüzünde sanatçının çıkmış plaklarının listesini bulunduran ve sanatçının birden fazla plağını
piyasaya sürmekte kullanılmış kapaktır. Orijinal kapak ise bir firmanın bir sanatçısının bir
45'liği için basılmıştır ve ön yüzünde sanatçı resmi ile birlikte 45'liğin içeriğini de gösteren
kapaktır. 45'lik kapakları, kâğıttan üretilmiş olmalarına bağlı olarak çok çabuk yıpranır ve
kaybolur. Bu yüzden piyasada mevcut 45'liklerin çok büyük bir bölümü kapaksızdır. Ancak
Gittigidiyor'da, böyle kapaksız 45'likler için özel olarak bastırılmış kâğıt veya kartondan kapaklar
bulmak da mümkündür. 45'lik plaklar tıpkı 33'lük plaklar gibi pikaplarda çalınır.
Tabii, 45 veya 33 devir plak çalarken pikabın devir ayar düğmesini uygun konuma
getirmeyi unutmamak gerekir.

Saygıdeğer plak meraklısı, fazla ayrıntıya girmeden plak çeşitlerini açıklamaya çalıştık.
Son olarak plak alırken dikkat edilmesi gereken bazı noktalara dikkat çekmek istiyoruz:

 
      

  • Gittigidiyor'da plaklar "Müzik, Plak, Enstrüman" > "Plak" başlığı altında "33 Devir/LP'ler",
    "45 Devir" ve "78 Devir (Taş Plak)" şeklinde 3 ayrı alt kategoride satışta bulunmaktadır. Satın
    alacağınız plağın özellikle taşplak mı, 33 veya 45 devir mi olduğuna dikkat ediniz, zira 33 veya
    45 devirleri gramofonda dinleyemezsiniz, yine birçok pikaplar 78 deviri desteklemediğinden
    taşplakları çalamaz.

 

 

  • 45'lik plaklarda, göbek etiketinin, dolayısıyla plağın tam ortasında, yaklaşık 3 cm çapında
    kırılıp çıkarılabilen, dört noktadan gövdeye tutturulmuş göbekler vardır. Yabancı plakların çoğu
    orijinalden göbeksizdir veya bunlar sökülüp takılabilen göbeğe sahiptir. Yerli plakların ise
    yarısına yakınının göbekleri kırılmıştır. Göbeksiz veya göbeği kırık plakları göbek aparatı
    adını verebileceğimiz yaklaşık 3 cm çaplı plastik bir pikap aparatı yardımıyla pikapta çalarız.
    Pikabınızın göbek aparatı yoksa alacağınız 45'liğin göbekli olmasına dikkat ediniz.

 

 

  • Plaklar ve kapakları, en iyisi 10/10 (M/Mint/Çil) ve en zayıfı 6/10 (G/Good/İyi) ile gösterilmek
    üzere 5 ayrı derece ile kondisyon değerlendirmesine tâbi tutulur. Satın alacağınız plağın
    kondisyonuna ve satıcının kondisyonla ilgili verdiği bilgiye mutlaka dikkat ediniz. Plağı
    fiziksel olarak muayene etme şansınız varsa plak yüzeyinde, özellikle parmak uçlarınızla
    hissedebileceğiniz çizikler bulunmamasına dikkat ediniz.

 

 

  • Özellikle 45'lik ve 33'lük plaklarda çatlaklarla karşılaşabilirsiniz, bunlar kargo veya postada
    (özellikle, iyi paketlenmemişse) çok çabuk çatlayıp kırılabilir. Bu yüzden kargodan plak teslim
    alırken dikkatli olunmalıdır.

 

 

  • Genel olarak taşplak koleksiyonu yapmak, 45'lik ve/veya 33'lük koleksiyonu yapmaya göre
    daha masraflı bir iştir. Zira piyasada taşplaklar daha az bulunur ve bunların muhafazası,
    taşınması, kullanılması biraz daha zahmetlidir. Yeni başlayanlar için 45'lik ve/veya 33'lük
    plaklar önerilebilir.

 

 

  • Şayet bütçeniz plak hevesinize göre kısıtlı ise GittiGidiyor'da lotlar hâlinde satılan plaklar
    sizin için daha uygun olabilir. Tüm diğer koleksiyon objelerinde olduğu gibi plakta da fiyat ibresi
    "nadir" bulunan plaklarda oldukça yukarılara kadar çıkabilmektedir. Ancak amatör bir plak
    dinleyicisi iseniz Gittigidiyor'da her zaman makul fiyatlarla plaklar edinmeniz de mümkündür.

 

Faydalı olması dileğiyle, selam ve saygılarımla...

 

Rehber tarihi: 05/02/2010  (09/10/2014  tarihinde güncellenmiştir.)

Rehber No: 509

Oylayan 101 kullanıcının tamamı bu rehberi faydalı buldu.
Bu rehberi faydalı buldunuz mu? 
Evet   Hayır

Başa dön

Satın alma rehberi hazırlayın

İlgili kategorilerİlgili kategoriler